Một sự thật hiển nhiên tiếp tục được phơi bày: Công tác phòng, chống cháy rừng vẫn ở thế chủ quan, bị động; công cụ chữa cháy vẫn thô sơ trong bối cảnh cháy rừng ở khu vực Tây Nguyên  trở nên nghiêm trọng hơn nhiều năm qua.

Bộ đội vào cuộc chữa cháy rừng

Như tin Lao Động đã đưa và theo báo cáo nhanh của Chi cục Kiểm lâm Gia Lai (GL), vụ cháy rừng nghiêm trọng xảy ra tại huyện Đắc Pơ khởi đi từ 15h ngày 14.3, tại tiểu khu 601 (do BQL rừng phòng hộ bắc An Khê quản lý), từ đây lửa đã nhanh chóng lan sang vùng giáp ranh các huyện Kbang và Mang Yang, khiến lúc cao điểm phải huy động tới gần 300 người chữa cháy (gồm lực lượng bộ đội Quân đoàn 3, Sư đoàn 2- Quân khu V, công an, kiểm lâm và dân quân tại chỗ). Đến 12h ngày 16.3, vùng lửa mới cơ bản được dập tắt. Thiệt hại trên 20ha thông cổ thụ và 40ha rừng le, thực bì khác.

Đây là vụ cháy rừng thứ tư và nghiêm trọng nhất tại GL kể từ đầu mùa khô năm nay với tổng diện tích thiệt hại gần 134ha, chủ yếu là rừng phòng hộ. Gần như đồng thời với vụ cháy trên, tại đỉnh đèo Mang Yang - nơi chỉ cách quốc lộ 19 khoảng 1km, một đám cháy khác cũng bùng phát, đưa vùng đỉnh đèo có quốc lộ chạy qua vào nguy cơ biến thành biển lửa, may mà lực lượng chức năng đã dập cháy kịp thời.

Tại Kon Tum, một vụ cháy kinh hoàng hơn đã xảy ra lúc 10h sáng 16.3, kéo dài đến 15h chiều 17.3 mới cơ bản được khống chế. Đám cháy bắt đầu từ tiểu khu 626 thuộc khu vực làng Trấp, xã Ya Tăng (Sa Thầy, Kon Tum), lan nhanh sang các tiểu khu 629, 630; diện tích thiệt hại lên đến 100ha rừng trồng (thông, bạch đàn 2- 3 tuổi; nằm trong số 230ha rừng trồng tại Ya Tăng) thuộc dự án do Cty InnovGreen Kon Tum quản lý.

Nguyên nhân ban đầu được xác định là do người dân đốt rẫy, do thời tiết hanh khô, cộng với gió lớn nên đám cháy nhanh chóng bùng phát cháy lan sang rừng trồng. Đây là vụ cháy rừng thứ 10 xảy ra trên địa bàn Kon Tum tính từ đầu mùa khô, thiệt hại trên 115ha. Trong đó, riêng tại Sa Thầy đã có 4 vụ; ngoài vụ cháy rừng trồng vừa xảy ra, trước đó đã có vụ cháy trên 20 rừng tự nhiên thuộc Vườn quốc gia Chư Mom Ray.

Công cụ chữa cháy thô sơ, khó xử lý người vi phạm

Trong các vụ cháy rừng tự nhiên mà tiêu biểu như vụ cháy 60ha ở Đắc Pơ, dù đã huy động tối đa lực lượng tổng hợp, nhưng công tác chữa cháy vẫn diễn ra chậm chạp là bởi địa hình núi cao hiểm trở, phương tiện cơ giới không vào được tận nơi khiến lực lượng chữa cháy phải đi bộ nhiều giờ liền mới tiếp cận được.
 
Trước đó, vụ cháy trên 70ha rừng trồng phòng hộ ở tiểu khu 257 thuộc BQLRPH Bắc Biển Hồ cũng mắc phải lý do tương tự- hơn một ngày mới dập được lửa. Thêm nữa, tại các khu vực này, công cụ chữa cháy thường chỉ là dao rựa, bàn dập lửa, gặp nắng to, gió mạnh, thực bì dẫn cháy lại dày... nên các đám cháy chậm được khống chế.

Riêng vụ cháy trên 100ha rừng trồng tại Sa Thầy - theo Hạt Kiểm lâm bản địa - còn do Cty chủ quản đã không có sự phòng bị chu đáo trong công tác phòng, chống cháy rừng, dù đơn vị này đã hoạt động trên địa bàn gần 3 năm qua.

Mặc dù tỉnh Kon Tum thành lập và duy trì 443 người tham gia tổ, đội PCCCR và ký hợp đồng thời vụ 114 người làm công tác PCCCR trong mùa khô, thành lập các chốt tại khu vực cửa rừng, nhưng việc điều tra, xử lý người gây cháy rừng gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, phương tiện cứu chữa rừng rất thô sơ, chủ yếu là bàn cào, rựa... Gần đây, lực lượng kiểm lâm các hạt được trang bị máy thổi gió, nhưng mỗi hạt chỉ có khoảng 2 chiếc nên như “muối bỏ bể”.

Ông Nguyễn Văn Tiến - Phó Trưởng phòng Thanh tra - Pháp chế Chi cục Kiểm lâm - cho biết: “ Các vụ xử phạt hành chính về phát nương làm rẫy chỉ mới khởi tố 5 vụ, còn hàng trăm vụ chỉ ra quyết định xử lý hành chính... rồi để đó, vì điều kiện kinh tế người dân còn khó khăn”. Theo thống kê, trong 2 năm (2008 và 2009), trên địa bàn tỉnh Kon Tum xảy ra trên 900 vụ phát rừng làm nương rẫy, với diện tích rừng bị thiệt hại lên đến 117ha.

Dân thiếu đất sản xuất, chậm quy hoạch vùng canh tác nương rẫy, cùng với tập quán canh tác nương rẫy, kèm với việc thực thi xử phạt hành chính không nghiêm là một trong những nguyên nhân căn bản người dân lấn vào rừng phát nương làm rẫy, gây nên tình trạng cháy rừng.

Hiện, cả 5 tỉnh Tây Nguyên đều đã có những khu vực nằm trong vùng báo động đỏ về cháy rừng của cả nước với nguy cơ số 1; hàng ngàn hécta rừng đang chịu nguy cơ cháy ở cấp rất nguy hiểm; trong bối cảnh mùa đốt rừng làm rẫy lại vào lúc cao điểm. Tuy nhiên, với những gì xảy ra trong vài ngày qua và trong điều kiện năng lực chữa cháy còn rất thô sơ, tâm thế thường trực cảnh giác với nguy cơ cháy rừng cần phải được đặt lên hàng đầu.